การประเมินคุณค่าเรื่องสั้น ควรประเมินครอบกลุ่ม ๔ ประเด็นคือ
๑. เนื้อหาและแนวคิด มีความเป็นสากลและมีลักษณะเฉพาะ
๒. กลวิธีในการนำเสนอเรื่อง พิจารณาองค์ประกอบดังนี้
๒.๑ โครงเรื่อง ควรมีโครงเรื่องเดียว โครงเรื่องมีการสร้างปมปัญหาหรือความขัดแย้งและคลี่คลายปมปัญหาได้อย่างน่าสนใจ
๒.๒ แก่นเรื่อง มีแก่นเรื่องเดียวและมีความชัดเจน
๒.๓ การดำเนินเรื่อง มีการเปิดเรื่องน่าสนใจ ดำเนินเรื่องตามปมปัญหาหรือความขัดแย้งอย่างชัดเจนน่าติดตาม เสนอเหตุการณ์ในระยะรวบรัดและปิดเรื่องอย่าน่าประทับใจ อาจปิดเรื่องด้วยการคลายปมปัญหา หรือการทิ้งเรื่องไว้ให้ผู้อ่านนำไปขบคิดต่อ จะทำให้ผู้อ่านเกิดความประทับใจและจดจำเรื่องนั้นไว้ในใจ
๒.๔ ฉาก ต้องสอดคล้องกับเหตุการณ์ในเรื่อง ทำให้เข้าใจลักษณะนิสัย และอารมณ์ของตัวละครชัดเจนขึ้น ก่อให้เกิดอารมณ์สะเทือนใจ ช่วยสร้างจินตภาพของผู้อ่านที่มีต่อตัวละครได้ชัดเจนยิ่งขึ้น
๒.๕ ตัวละคร ต้องสอดคล้องกับแนวเรื่อง ตัวละครมีการพัฒนานิสัยอย่างสมเหตุสมผลและมีบทบาทสัมพันธ์กับเรื่อง
๒.๖ บทสนทนา ช่วยในการดำเนินเรื่อง บทสนทนาต้องสอดคล้องกับตัวละครและใช้ภาษาสอดคล้องกับเนื้อเรื่อง
๓. การใช้ภาษา เหมาะสมกับลักษณะของเรื่องและภาษามีลีลาเฉพาะตัว
๔. คุณค่าของเรื่อง เนื้อเรื่องให้ความบันเทิง ให้ข้อคิดที่ทำให้ตระหนักและเข้าใจชีวิตอย่างลุ่มลึกหรือเสนอแง่คิดแก่ผู้อ่าน รวมทั้งมีเนื้อเรื่องจรรโลงใจหรือสังคม
การประเมินคุณค่าสารคดี การประเมินคุณค่าสารคดี ควรพิจารณาประเมินให้ครอบคลุม ๔ ประเด็นใหญ่ๆ ดังนี้
๑. เนื้อหา มีเนื้อหาสะท้อนแนวคิดสร้างสรรค์ที่เป็นสากล และแนวคิดเฉพาะตน รวมทั้งพิจารณาความถูกต้องของเนื้อหาที่นำเสนอ มีการอ้างอิงแหล่งที่มาของข้อมูลที่น่าเชื่อถือ
๒. วิธีการนำเสนอ พิจารณาชื่อเรื่องต้องมีความน่าสนใจ กระชับตรงประเด็น เปิดเรื่องอย่างมีศิลปะ ลำดับเรื่องชวนติดตาม ปิดเรื่องอย่างน่าประทับใจ กลวิธีในการนำเสนอเหมาะสมกับเนื้อหาและน้าสนใจ กลั่นกรองข้อมูลและนำเสนอในรูปแบบที่เหมาะสมถูกต้อง นำเสนอข้อเท็จจริงที่ผู้อ่านควรรู้และเกิดประโยชน์ต่อสังคม ไม่สอดแทรกความคิดเห็นส่วนตัว
๓. การใช้ภาษา ใช้ภาษาถูกต้องชัดเจน การใช้สำนวนภาษามีพลังในการส่งสาร ใช้ภาษาที่สื่อความหมายได้อย่างตรงไปตรงมา รวมทั้งเลือกใช้ศัพท์เฉพาะหรือศัพท์บัญญัติได้อย่างถูกต้องเหมาะสมกับเรื่อง หากจำเป็นต้องใช้ภาษาต่างประเทศควรมีการอธิบายให้ชัดเจนด้วย เพื่อให้ผู้อ่านซึ่งมีความรู้พื้นฐานแตกต่างกันเข้าใจเรื่องที่อ่านได้ตรงกัน
๔. คุณค่าของสารคดี เป็นงานที่เรียบเรียงขึ้นจากเรื่องจริงที่ให้ทั้งความรู้ ความคิด และสอดแทรกความบันเทิงไว้ด้วย ช่วยเพิ่มพูนความรู้ความคิดให้กับผู้อ่าน รวมทั้งช่วยเปิดโลกทัศน์ของผู้อ่านให้กว้างไกล ทำให้เป็นคนที่มีความรู้ที่ทันสมัยทันโลกตลอดเวลา
การประเมินคุณค่างานกวีนิพนธ์
การประเมินคุณค่างานกวีนิพนธ์ควรประเมินให้ครอบคุลมทั้ง ๔ ประเด็นใหญ่ๆ ดังนี้ คือ
๑. เนื้อหา สะท้อนแนวคิดสร้างสรรค์ มีความเป็นสากล สะท้อนแนวคิดเฉพาะตน
๒. รูปแบบคำประพันธ์ พิจารณาจากการมีรูปแบบตามฉันทลักษณ์หรือประยุกต์จากฉันทลักษณะเดิมหรือมีรูปแบบที่คิดขึ้นเอง โดยรูปแบบนั้นมีความเหมาะสมกับเนื้อหา
๓. ความงามด้านการประพันธ์ มีการเล่นเสียง การสรรคำ มีเสียงเสนาะ มีการใช้โวหารภาพพจน์อย่างมีชั้นเชิงและมีการเสนออย่างมีเอกภาพ
๔. คุณค่ากวีนิพนธ์ บทกวีก่อให้เกิดอารมณ์สะเทือนใจ สร้างจินตนาการ ให้ข้อคิด ทำให้ตระหนักและเข้าใจชีวิตอย่างลุ่มลึก หรือเสนอแนวคิดแก่ผู้อ่านและมีโครงเรื่องจรรโลงสังคม
เเหล่งอ้างอิง https://sites.google.com/a/htp.ac.th/kar-pramein-khunkha-ngan-kheiyn/3-naewthang-kar-pramein-khunkha-ngan-kheiyn
บทเรียนออนไลน์ เรื่อง การเขียนเพื่อการสื่อสาร 